Ceija Stojka

1933 – 2013 (AT)

Website

Instagram

Ceija Stojka overleefde als Romameisje drie concentratiekampen. Rond haar vijftigste begon ze vanuit het niets haar trauma’s te schilderen. Ze deed dit stiekem tussen het aardappelschillen door, zonder steun van haar familie. De bonte gouaches, door haar Helle Bilder genoemd, sprankelden van de liefde voor het leven. Ze was dan ook één brok levens- kracht. In sprekende kleuren verbeelden de pretentieloze schilderingen het idyllische (vooroorlogse) zigeunerleven. Kenmerkend is de spontane, naïeve stijl, het oog voor detail en de aandacht voor het landschap. De kunstenaar had vele talenten. Zo waren er ook twee traditionele Romaliedjes van haar te horen, die spraken van hart tot hart.

De duistere gouaches, de Dunkle Bilder, toonden de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Deze waren expressief van toon, soms rauw en schetsmatig. De genocide of Porajmos (verslinding) in het Romani was door merg en been weergegeven. Van haar familie, die uit ongeveer tweehonderd personen bestond, overleefden slechts zes de volkerenmoord van de nationaalsocialisten. Het deed stilstaan bij de actuele genocides. Diepgelovig als ze was, dankte Ceija Stojka haar kampoverleving mede aan de Heilige Maagd Maria. Op twee gouaches was een Mariakapelletje te zien. Deze autodidact leerde zichzelf lezen en schrijven en publiceerde diverse boeken en dichtbundels over haar oorlogservaringen. Ze was een van de eerste Roma die met haar verhaal naar buiten trad.

Ceija Stojka’s deelname aan A Deeper Shade of Soul belichtte ook een stukje lokale microgeschiedenis. Het terrein waarop de Sint-Paulusabdij is gebouwd, was van oorsprong een pleisterplaats voor woonwagenbewoners. Met de bouw van de abdij rond 1906 schoof het kampterrein een stukje op. Tot het opdoeken van het kamp in de jaren zeventig waren de broeders en de Roma goede buren die elkaar regelmatig opzochten.

Overzichtsfoto mini-expositie, 2025

Links: Zonder titel, 1994 (Galerie Christophe Gaillard)

Rechts: Zonder titel (Private Collection)

Overzichtsfoto mini-expositie, 2025